Sztandar Państwowej Średniej Szkoły Rolniczo-Leśnej w Żyrowicach został wpsany do REJESTRU ZABYTKÓW WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO

Sztandar Państwowej Średniej Szkoły Rolniczo-Leśnej w Żyrowicach z 1936 roku został wpisany do rejestru zabytków województwa podlaskiego. Decyzję w tej sprawie w dniu 5 października 2020 roku podpisała prof. Małgorzata Dajnowicz, podlaska konserwator zabytków. Sztandar został wpisany do rejestru zabytków na wniosek Technikum Leśnego w Białowieży reprezentowanego przez dyrektora Annę Kulbacką.

Zapraszam do zapoznania się z historią sztandaru, który jest pod opieką szkoły.

KALENDARIUM HISTORII
Sztandaru Państwowej Średniej Szkoły Rolniczo-Leśnej w Żyrowicach (1924-1939)

1934
W 1934 roku powołano Komitet sztandarowy, który opracował konkurs na projekt sztandaru. Rozesłano informacje do organizacji studenckich wyższych uczelni plastycznych: Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie (Wydział Sztuk Pięknych) i Państwowej Szkoły Technicznej we Lwowie (Wydział Sztuk Zdobniczych i Przemysłu Artystycznego). Sześć projektów przysłano ze Lwowa i jeden z Warszawy.

1935
Na wiosnę 1935 roku urządzono w auli szkolnej wystawę nadesłanych prac połączoną z plebiscytem na najlepszy projekt. Wzięła w nim udział kadra i młodzież szkoły oraz zaproszeni goście, a wśród nich hrabia Emeryk Hutten-Czapski. Największą liczbę głosów otrzymała praca pani Ireny Dybowskiej – znanej graficzki i malarki z Warszawy. Jak zaznaczono projekt ten najlepiej utrafił w odczucia i wyobrażenia glosujących, a przy tym ujmował niezwykłym pietyzmem w wypracowaniu, zarówno całości, jak i poszczególnych detali.
Plansza ikonograficzna przedstawiała wizerunek Matki Boskiej Żyrowickiej (przypominał kopię obrazu z ołtarza w Kościele w Żyrowicach) z dodanym napisem w otoku: „Matko Najświętsza Miej Nas Swe Dzieci w Nieustającej Opiece”. Na drugiej planszy widniało godło państwowe z napisem w otoku: „W nauce pracy dla dobra Najjaśniejszej Rzeczypospolitej Polskiej”, pod orłem znajdowała się pełna nazwa szkoły w Żyrowicach. Emblematami wydziałów były stylizowane kłosy pszenicy i liście dębu z gronkami żołędzi. Projekt przyjęto do realizacji. Towarzystwo Paramentowe przy Zakładzie św. Józefa w Pelplinie prowadzone przez Siostry Miłosierdzia św. Wincentego a’ Paulo wykonało sztandar (atłas, haft płaski, nici srebrne i złote, aplikacja, pikowanie, frędzle). Gotowy sztandar szkoła otrzymała na wiosnę.

1936
Uroczystość, powiązana z wbijaniem gwoździ pamiątkowych, została wyznaczona na 3 maja 1936 roku. Wysłano szereg zaproszeń do przedstawicieli władz państwowych i leśnych (m. in. do dyrektorów DLP w Białowieży i w Wilnie). Do zaproszeń dołączono „gwoździe” w formie cienkich płytek z wyrytym imieniem i nazwiskiem adresata. Zamysł podreperowania w ten sposób budżetu nadspodziewanie przyniósł wielkie efekty.
Rodzicami chrzestnymi sztandaru zostali: pani Janina Kostro, żona dyrektora szkoły i hr. Emeryk Hutten-Czapski, poseł na Sejm Rzeczypospolitej. Wszystko odbyło się zgodnie z zamierzeniami: wbijanie gwoździ, uroczyste przemowy, przejęcie sztandaru od rodziców chrzestnych przez ówczesnego dyrektora Edwardo Kostro.

1936-1939
Miejscem stałego przechowania sztandaru stała się gablota, w formie płytkiej dębowo-szklanej szafy z miejscem na drzewce umieszczona w gabinecie dyrektora szkoły. Sztandar wprowadzany i wyprowadzany był zawsze w asyście pocztu, z zachowaniem ceremoniału. Swoim udziałem uświetniał wszystkie ważniejsze uroczystości państwowe i szkolne. Nie był to długi okres – tylko trzy lata, do czasu wybuchu wojny w 1939 roku.

1939
Losy szkoły w Żyrowicach splotły się ściśle z historycznymi wydarzeniami w naszym Państwie. Pomimo trwającej już dwa tygodnie wojny, szkoła przygotowywała się do przyjęcia uczniów. Jednak 17 września 1939 roku na tereny wschodnie Rzeczypospolitej wkroczyła Armia Czerwona. W tym dniu rozpoczęły się napaści na placówki administracyjne, instytucje, posterunki, władze polskie oraz osoby narodowości polskiej. Wczesnym rankiem na teren gmachu szkolnego oraz internatu wtargnęła grupa miejscowych Białorusinów komunistów i z premedytacją przystąpiła do dewastacji. Zniszczone zostały akta personalne uczniów, wszystkie dokumenty pracy pedagogicznej, administracyjnej i finansowej oraz kronika szkolna obydwu wydziałów. Spalono wszystkie prace dyplomowe absolwentów, bogate zbiory entomologiczne i zielniki, rozgrabiono gabinety dydaktyczne, narzędzia i sprzęt mierniczy. Robiono to z nienawiścią do wszystkiego, co polskie. Pani Alina Janowska wspominała:

Do gabinetu dyrektora szybkim krokiem wszedł Tata i skierował się ku oszklonej gablocie, w której zawsze wisiał rozpięty sztandar szkoły. Otworzył ją kluczykiem, wyjął sztandar i położył na biurku. Niecierpliwymi ruchami odwiązywać zaczął tasiemki przywiązujące materiał do drzewca. Zdziwiona spytałam: Po co to robi? Muszę go szybko schować – odparł, składając sztandar w kostkę. Drzewce błyszczące od srebrnych gwoździ zostały obok, przy biurku. Ktoś zapukał. Był to pan Kazimierz Keller. Tata zawijając sztandar w jakiś materiał omawiał z nim monosylabami miejsce i sposób ukrycia. Mówili o wywiezieniu go do Słonima, do któregoś z kościołów.

I tak też się stało. Kazimierz Keller sztandar schowany pod marynarką wyniósł z gabinetu dyrektora Stanisława Janowskiego i przewiózł do Słonima. Był to ostatni moment. Wojska sowieckie zajęły budynki szkoły. Wszyscy użytkownicy mieszkań służbowych otrzymali nakaz pilnego ich opuszczenia dla potrzeb dowództwa. Następnego dnia aresztowano i uwięziono całą kadrę pedagogiczną na czele z dyrektorem, a także inteligencję polską z miasteczka i okolic. Nauki nie wznowiono.

1939-1989
Niestety nie jest znana pełna lista ludzi dobrej woli, którzy przez długie półwiecze chronili Sztandar i przekazywali go sobie z rąk do rak jak świętość. Wiadomo jedynie, że sztandar szkoły przywieziony jesienią 1939 roku do klasztoru niepokalanek w Słonimiu przyjęły s. Marta od Jezusa (Kazimiera Wołowska) – przełożona klasztoru i s. Ewa od Opatrzności (Bogumiła Noiszewska) – lekarka i nauczycielka. Obie siostry 18 grudnia 1942 roku zostały aresztowane i następnego dnia rozstrzelane w masowej egzekucji na Górze Piertalewickiej na przedmieściu Słonimia.
Nie wiadomo, kto opiekował się sztandarem później, przez ponad czterdzieści lat. Wobec wszystkich nieznanych, którym wdzięczni są nie tylko Żyrowiacy, ale każdy kto ma możliwość podziwiania sztandaru, chylimy czoła z szacunkiem.

1989
Żyrowiacy po wojnie poszukiwali kontaktu z panem Kazimierzem Kellerem, by zdobyć bliższe szczegóły ukrycia sztandaru szkolnego w Słonimiu, jednak próby się nie powiodły. Po 50 latach, po raz pierwszy, w dniach 24-27 kwietnia 1989 roku odbył się wyjazd absolwentów Wydziału Leśnego i Rolnego (i ich rodzin) do Żyrowic.
Wspomnieniem z najważniejszego momentu pobytu na Ziemi Słonimskiej podzieliła się pani Alina Janowska, która przekazała swoje odręczne zapiski panu Edwinowi Drobkiewiczowi, pracownikowi Naczelnej Dyrekcji Lasów Państwowych.

W Słonimiu zajechaliśmy do kościoła niepokalanek, aby zostawić książki, elementarze do nauki języka polskiego prowadzonej przez parafię. Mieliśmy już wiadomość przekazaną od Słonimian, którzy przyjeżdżali tu wcześniej, że brak jest tam wszelkich polskich książek. Po miłych rozmowach z księdzem Witoldem Żelwietro zwróciłam się do niego z pytaniem „Czy przypadkiem nie ma tu naszego sztandaru szkoły żyrowickiej?” Nastąpiła mała pauza… i ksiądz kazał iść za nim. W długim, szerokim korytarzu stały pod ścianą wielkie kufry. Ksiądz otworzył jeden z nich: „Powinien gdzieś tu być!?” Po odsłonięciu kilku warstw papierów i materiałów ukazał się naszym oczom zwinięty jedwab sztandaru. Trudno opisać, co czułam, gdy powoli ks. Żelwietro rozwijał najpierw jedną, a potem drugą część. Weszliśmy z nim do kościoła, żeby zrobić zdjęcia. Ksiądz oświadczył, że nie ma nic przeciwko temu, aby sztandar oficjalnie przekazać Żyrowiakom w kraju.

1989-1991
Lata 1989-1991 – to czas poszukiwania sposobu na powrót sztandaru pod opiekę żyjących w kraju Żyrowiaków. Sam wybór miejsca przechowywania sztandaru w Polsce wzbudził ogromne emocje. Padały różne propozycje: Jasna Góra, szkoła leśna w Brynku lub Białowieży. Wybrano Białowieżę. Żyrowicka Rodzina próbowała dotrzeć do najwyższych szczebli władz kościelnych Polski, a także szukali pomocy w innych instytucjach. Ku ich ogromnej radości w dniu 15 marca 1991 roku doszło do pierwszego roboczego spotkania w MSZ z doradcą ministra w Departamencie Konsularnym i Wychodźstwa, Romanem Gułą. Po dwóch tygodniach od pierwszego spotkania w MSZ przewiezienie sztandaru do Polski, w dniu 26 marca 1991 roku zostało uwieńczone sukcesem.
Uroczystego przekazania sztandaru Żyrowickiej Rodzinie w dniu 16 kwietnia 1991 roku dokonał dyrektor Departamentu Konsularnego i Wychodźstwa MSZ, Krzysztof Szumski, w obecności doradcy ministra Romana Guły. Sztandar przejęła delacja Zarządu Żyrowickiej Rodziny.
Naczelny Zarząd Lasów Państwowych bardzo zaangażował się w sprawy związane z renowacją sztandaru i organizacją przekazania go do Białowieży, sfinansował wszelkie koszty.
Pracownia artystyczna Muzeum Narodowego w Warszawie podjęła się naprawienia uszkodzonego haftu, zszycia sztandaru i wykonania frędzlowania. Drzewce wykonano w warsztatach Ośrodka Transportu Leśnego w Zagnańsku.

1991
W niedzielę, 1 września 1991 roku, o godz. 9.00 w auli internatu szkoły spotkali się wszyscy przybyli na święto Żyrowickiej Rodziny. Przystąpiono do wbijania pamiątkowych „gwoździ”. Wbito 15 mosiężnych „gwoździ”. Każdy ponumerowany liczbami od 1 do 15. 15 liczb – 15 lat istnienia szkoły.
Po tej doniosłej ceremonii poczet sztandarowy w składzie: Włodzimierz Pirożnikow (chorąży) oraz Zygmunt Braur i Stanisław Dutkiewicz wyprowadził sztandar na dziedziniec internatu, gdzie uformował się pochód złożony z Żyrowiaków, zaproszonych gości i młodzieży szkoły. Przy dźwiękach orkiestry wojskowej z Jednostki Straży Granicznej w Białymstoku przemaszerowano do pobliskiego kościoła pw. św. Teresy od Dzieciątka Jezus. Mszę św. celebrował proboszcz białowieskiej parafii ks. Ryszard Paszkiewicz.
Poświęcenie sztandaru odbyło się z należytym ceremoniałem. Odczytano „Akt powierzenia Sztandaru” pod opiekę parafii w Białowieży. Żyrowiacy przekazali również urnę z ziemią spod szkolnego kościółka.
Po Mszy świętej wyprowadzono sztandar przed kościół i tu nastąpił wzruszający moment, zarówno dla Żyrowiaków jak i dla osób, którym dane było wraz nimi przeżyć te niesamowite chwile. W pokłonie, ze łzami w oczach, całowali go i przytulali się do niego – „witali go”. Na wszystkich to zrobiło ogromne wrażenie.
W poniedziałek, 2 września 1991 roku, o godz. 8.00 przybyli goście i społeczność szkolna wzięła udział w uroczystej Mszy świętej z okazji rozpoczęcia nowego 1991/1992 roku szkolnego w kościele pw. św. Teresy od Dzieciątka Jezus. Po raz pierwszy były dwa poczty sztandarowe razem – sztandaru białowieskiego i żyrowickiego. Po Mszy świętej uformowany pochód uczestników na czele z pocztami sztandarowymi przemieścił się na miejsce dalszych uroczystości.
O godz. 9.00, na placu apelowym przed budynkiem Szkoły nastąpiło symboliczne przekazanie młodzieży białowieskiej szkoły sztandaru ich starszych Kolegów – leśników. Pan Włodzimierz Pirożnikow pochylił sztandar, aby obaj pozostali panowie z pocztu mogli ucałować sztandar, a później wręczył go chorążemu białowieskiego pocztu. Nastąpiło przekazanie szarf – starsi leśnicy nakładali je przyszłym leśnikom. Moment wyjątkowy, szczególnie dla Żyrowiaków. Dwa poczty stały teraz obok siebie, ale składające się już tylko z białowieskiej młodzieży.

1991-
Miejscem przechowywania sztandaru od początku była Kaplica Matki Bożej Żyrowickiej w kościele pw. św. Teresy od Dzieciątka Jezus w Białowieży. Odpowiedzialność za wypełnianie testamentu spoczywała na kolejnych dyrektorach szkoły.
Szkoła posiada dwa poczty sztandarowe, których skład rokrocznie jest zatwierdzany na posiedzeniu Rady Pedagogicznej. Sztandar żyrowicki jest obecny na wszystkich ważnych uroczystościach szkolnych i świętach państwowych. Był obecny podczas obchodów jubileuszowych: 50-lecia, 60-lecia i 65-lecia powstania Technikum Leśnego w Białowieży, a także podczas obchodów 90-lecia istnienia szkolnictwa leśnego w Białowieży w 2019 roku.
Jest także obecny na Międzynarodowych Marszach Pamięci Zesłańców Sybiru w Białymstoku, na pielgrzymkach pracowników Lasów Państwowych na Jasną Górę i Sanktuarium Matki Bożej Studzieniczańskiej w Studzienicznej k/Augustowa.
Dnia 29 maja 2019 roku w Łochowie odbyły się centralne obchody Jubileuszu 95-lecia Lasów Państwowych. Podczas uroczystości jednym z prezentowanych sztandarów był sztandar Państwowej Średniej Szkoły Rolniczo-Leśnej w Żyrowicach. Poczet sztandaru stanowili członkowie Grupy Rekonstrukcji Historycznej „Pluton Przysposobienia Wojskowego Leśników”.
W dniu 20 listopada 2017 roku sztandar żyrowicki uczestniczył w pogrzebie śp. Aliny Janowskiej-Zabłockiej w Warszawie. Nie mogło go tam zabraknąć. Obecność sztandaru to symboliczne podziękowanie za wszystko, co uczyniła.

2020
Naprawę uszkodzonego haftu wykonały Mniszki Klaryski od Wieczystej Adoracji w Hajnówce.
Sztandar Państwowej Średniej Szkoły Rolniczo-Leśnej w Żyrowicach z 1936 roku został wpisany do rejestru zabytków województwa podlaskiego. Decyzję w tej sprawie w dniu 5 października 2020 roku podpisała prof. Małgorzata Dajnowicz, podlaska konserwator zabytków.

Sekcja: